HIV-medicatie met weekendpauze

Krachtige medicijnen hebben de behandeling van AIDS drastisch veranderd maar kunnen bij patiënten ernstige bijwerkingen hebben. Artsen bekijken nu wat er gebeurt als ze hun patiënten medicatiepauzes laten nemen.

Door Stephen Smith, The Boston Globe (link) - 17 oktober 2005

Vertaling: Gert

Noot van de redactie: Er zijn twijfels gerezen over het nut van therapiepauzes. Bij de orthodoxen, uiteraard, maar lees desondanks ook de discussie over dit onderwerp: klik hier.

Een sterke drugscocktail redde het leven van Chuck Lacombe. Het AIDS-virus werd tot staan gebracht en zorgde er voor dat zijn verwoeste immuunsysteem zich kon herstellen. Diezelfde pillen bedreigden echter zijn kwaliteit van leven. Hij werd er lethargisch door, ze verhoogden zijn cholesterol en verplaatsten vet naar andere plaatsen op zijn lichaam.
Nu gebruikt hij zijn medicijnen nog maar vijf dagen per week en heeft meer energie dan hij in jaren heeft gevoeld.

Onderzoekers in Boston en Oeganda experimenteren met een medicatiepauze in de weekeinden voor patiënten als Lacombe, een strategie die de kosten van de behandeling sterk vermindert en de kwaliteit van leven verbetert voor patiënten die nog tientallen jaren gifpillen moeten slikken.

De medicijnen hebben in de ontwikkeling van de epidemie ingegrepen en een ziekte die ooit een doodvonnis betekende veranderd in een aandoening die in veel opzichten overeenkomt met een chronische ziekte.
Ze kosten echter een vermogen, zowel in financieel als in medisch opzicht. AIDS-remmers voor een jaar kosten in de VS tussen de 10.000 en 30.000 dollar en veroorzaken potentieel verwoestende bijverschijnselen zoals oververmoeidheid, misselijkheid en – op termijn – hartklachten, kanker en diabetes.
Artsen vragen zich al langer af of het niet beter zou zijn wanneer patiënten lagere doses zouden gebruiken, maar waren terughoudend dit te ventileren, bang als ze waren dat wanneer patiënten doses zouden overslaan, het virus zijn vernietigende kracht zou herwinnen en zich wellicht zelfs zou ontwikkelen tot een onbehandelbare staat. De huidige poging een minder belastend schema voor het gebruik van AIDS-remmers te ontwikkelen is een mijlpaal in de ontwikkeling van de epidemie.
“Het betekent: We kunnen je in leven houden en je kunt moeder worden, of zelfs grootmoeder of grootvader. Het doel is nu dat je de kwaliteit van je leven gaat verbeteren”, zegt Dr. Antonio Urbina, een AIDS-specialist bij het St. Vincent’s Comprehensive Center in New York.

Wetenschappers van het Community Research Initiative of New England behoren tot de voorhoede van onderzoekers die de nieuwe benadering beproeven en zij hebben de eerste resultaten van een inleidend onderzoek vrijgegeven tijdens een recente AIDS-conferentie. Zij toonden daarbij aan dat 23 van de 26 patiënten die hun medicatie gedurende vijf dagen per week gebruikten geen aantoonbaar virus in hun bloed hadden en bovendien meldden dat ze zich beter voelden.
“Het dogma was ‘je moet je medicatie elke dag gebruiken, anders... ’”zegt Dr. Calvin Cohen, hoofd onderzoek van het Community Research Initiative. “Volgens mij hebben we aangetoond dat dit niet voor alle medicijnen geldt en dat het niet voor ieder mens toepasselijk is.”

Dr. Mark Dybul, voorzitter bij een vergelijkbaar project in Oeganda, maakte tijdens een interview bekend dat zo’n 90 patiënten de proefperiode hadden doorlopen, dat wil zeggen dat ze het schema gedurende anderhalf jaar hebben gevolgd.
Onderzoekers voelen zich “zeer aangemoedigd” door de resultaten tot dusverre, stelde hij, maar aangezien het onderzoek nog loopt is gedetailleerde informatie nog niet beschikbaar. Als de resultaten gunstig blijven zou dat bijna 30 procent aan kosten per patiënt besparen; bedragen die dan beschikbaar komen voor behandeling van andere ziektes. In Afrika, waar meer dan 25 miljoen mensen met HIV zijn geïnfecteerd zou deze aanpak geweldig positieve gevolgen hebben voor de beschikbare fondsen.

“We werken er allemaal aan om patiënten minder tijd te laten besteden aan therapie, zowel uit het oogpunt van kosten als om de psychologische schade te beperken die het gevolg is van het dagelijkse gebruik van de medicijnen”, zegt Dr. Anthony S. Fauci, hoofd van het National Institute of Allergy and Infectious Diseases.

Het experiment is overigens wel controversieel.
Een zestal HIV-specialisten stelt dat, hoewel het uitwerken van een meer aanvaardbaar schema voor gebruik van AIDS-remmers een belangrijk, zelfs urgent doel is, zij zich er zorgen over maken dat patiënten op eigen houtje doses gaan overslaan. Dat zou kunnen leiden tot een vorm van de ziekte die moeilijker te behandelen is.
“Er zijn serieuze gevaren verbonden aan het aanpassen van het innameschema die onderzocht moeten worden voordat we dit aan grote groepen gaan adviseren”, zegt Dr. Stephen L. Boswell, president van Fenway Community Health in Boston, een kliniek die gespecialiseerd is in de behandeling van HIV. “Onze aanpak is om mensen aan te moedigen geen enkele dosis over te slaan omdat er duidelijke informatie is die aantoont dat, al mist een patiënt slechts enkele doses, de behandeling uiteindelijk faalt. Hoe meer doses je overslaat, hoe groter de kans dat het mis gaat”.

De studie is er daarom op gericht dat op werkdagen wordt ingenomen en in het weekeinde niet. Dat eenvoudige schema maakt de kans dat er per ongeluk een dosis wordt overgeslagen kleiner.
Gedurende de eerste 15 jaren van de AIDS-crisis stierven patiënten binnen enkele jaren. Dat veranderde halverwege de jaren negentig, toen artsen combinaties begonnen toe te passen, vaak gebaseerd op een krachtige nieuwe generatie medicijnen; proteaseremmers, geïntroduceerd in 1996. Het aantal AIDS-doden in de VS daalde dramatisch.
In de loop der tijd werden complicaties door het gebruik van de medicatie manifest, zoals een herschikking van het lichaamsgewicht. Wangen en benen vielen in en vermagerden, terwijl maag en nek in omvang toenamen.

“Dit is net zoiets als een kankerpatient voor de rest van z’n leven op chemotherapie zetten”, zegt Dr. Jay A. Levy, een AIDS-onderzoeker aan de universiteit van Californie in San Francisco.
Al gedurende een aantal jaren bestuderen wetenschappers de mogelijkheden om doses te verminderen. Er is bijvoorbeeld geëxperimenteerd met één-week-met, één-week-zonder medicijnen. Er zijn zelfs proeven gedaan met langere onderbrekingen, in de hoop dat een pauze zou bijdragen aan het herstel van het immuunsysteem van de patiënt. De resultaten van die onderzoeken waren weinig hoopgevend.

In andere onderzoeken hebben groepen van wetenschappers in Boston en Oeganda AIDS-patienten gevraagd om vrijwillig deel te nemen aan een vijf-dagen-met, twee-dagen-zonder schema,
Wetenschappers vermoeden dat de invloed van medicatie door een pauze van twee dagen niet in belangrijke mate zal worden beïnvloed door die tweedaagse onderbreking, onder voorwaarde dat de controles worden gehandhaafd.
Ze waren en zijn er minder zeker van of de wekelijkse onderbreking de ernstige bijwerkingen van de medicatie in aanzienlijke mate zal verminderen. Cohen, van het Community Research Initiative, dat in HIV-medicatie is gespecialiseerd, zegt dat hij maar ten dele aan het onderzoek heeft deelgenomen omdat hij er niet van overtuigd was dat het de kwaliteit van leven van patiënten zou verbeteren.
“Mensen willen hun weekeinde graag in vrijheid doorbrengen, of dat nu betrekking heeft op werk of het gebruik van medicijnen”, zegt hij. “Dat is verbazend algemeen”.

In het 48 weken durende onderzoek in Boston werden patiënten verdeeld in drie groepen, die elk hun eigen schema van medicijngebruik kregen voorgeschreven. Uit tests bleek dat in het overgrote merendeel van de patiënten het virus onderdrukt bleef en het immuunsysteem intact. De drie patiënten bij wie een meetbare toename van HIV kon worden aangetoond keerden terug naar het oorspronkelijke schema en hun infecties werden weer beheersbaar.

Bij de studie in Oeganda zijn 157 patiënten betrokken, die gedurende 18 maanden worden gevolgd.
“Na meer dan de helft van het onderzoek te hebben afgerond zijn de resultaten zeer gunstig”, stelt Dybul, die betrokken is bij het AIDS-initiatief van de VS-overheid in Afrika.
Het Oeganda-onderzoek wordt gesteund door de nationale overheid van de VS, die het onderzoek samen met de stichting van een financiële basis voorziet.

Aan de patiënten die in Boston aan het onderzoek deelnamen is gevraagd hun stem uit te brengen op een schaal van 1 tot 10 – waarbij 10 de hoogste waardering was – of zij de voorkeur gaven aan het nieuwe, boven het oude schema. De gemiddelde waardering kwam uit op 9,7.
Onderzoekers stellen dat er niet is gevraagd naar de redenen voor het stemgedrag van hun patiënten, maar vermoeden dat hun patiënten het waardeerden minder pillen te slikken en zich minder moe en misselijk te voelen, in elk geval gedurende de weekeinden.

Lacombe, die in Dorchester woont, is een van die patienten.
”Ik voel me ongelooflijk moe wanneer ik medicijnen gebruik”, zegt hij. In 1992 werd hij seropositief bevonden en drie jaren laten startte hij de medicatie. Inmiddels is hij 57 jaar.
Lacombe, een rustige en makkelijk sprekende man, zegt dat, hoewel het onderzoek inmiddels is afgerond, zijn arts ermee akkoord is dat hij op het vijf-dagen schema blijft, hoewel hij onder intensieve controle wordt gehouden om te voorkomen dat het virus zich weer gaat manifesteren. “Ik kijk werkelijk uit naar de zaterdagochtend!”, zegt hij.

Stephen Smith is bereikbaar via stsmith@globe.com

© 2005 Copyright Globe Newspaper Company.