Schandpaal – Van Dokter tot Dealer
Een korte, ongeautoriseerde biografie van Joep Lange

Jeroen Groenenboom
november 2006

In 1981 voltooit Joep Lange (1954, Limburg) zijn opleiding geneeskunde aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Een specialisatie interne geneeskunde rondt hij in 1986 af in het Amsterdamse AMC. Het jaar daarop promoveert hij aan de UvA met een proefschrift over serumindicatoren bij HIV-infectie. [1]

In datzelfde jaar start een onderzoek in het AMC waarin het effect van het vermeend levensverlengende geneesmiddel AZT, geproduceerd door GlaxoSmithKline, op 97 aidspatiënten wordt onderzocht. Na een kleine 2 jaar, 109 dosisverminderingen, 280 bloodtransfusies, en nog 27 overlevenden, schrijft het onderzoeksteam waar Joep deel van uitmaakt dat een lagere dagelijkse dosis wellicht even effectief en minder giftig is. Waaruit die effectiviteit precies bestaat wordt er helaas niet bij verteld. We weten natuurlijk niet hoe lang de patienten nog geleefd zouden hebben als ze niet aan de therapie hadden deelgenomen, maar duidelijk is wel dat een gemiddelde van iets meer dan een jaar na therapieaanvang, met de helse hoofdpijn en misselijkheid die AZT teweegbrengt, moeilijk als winst aangemerkt kan worden. [2]

In de daaropvolgende jaren staan de ontwikkelingen niet stil. Er komen vele nieuwe aidsremmers op de markt en innovatieve fabrikanten produceren pillen met een aantal verschillende werkzame stoffen en noemen dit combinatietherapie. Het belangrijkste is echter dat de voorgeschreven doseringen--en daarmee de bijwerkingen--verminderen; iets dat in 1990 al voorzichtig door het onderzoeksteam van Joep geopperd werd.

In 2000 voltrekt het tweejaarlijkse congres van de International Aids Society (IAS) zich in Durban. Gastheer en President van Zuid-Afrika Thabo Mbeki heeft hiervoor ook wetenschappers als biochemicus en nobelprijswinnaar Kary Mullis, en gevierd kankeronderzoeker Peter Duesberg uitgenodigd; wetenschappers die beweren dat HIV, als het al bestaat, onschadelijk is, en dat aidsremmers vergiften zijn. De reactie van hun tegenstrevers op deze ketterij is een decreet, de zogenaamde Durban Declaratie, waarin deze hypothesen als onwetenschappelijk en volstrekt onverantwoord afgekondigd worden; een actie die de persconferentiewetenschap in herinnering roept waarmee in 1984 een virus als oorzaak van AIDS werd vastgelegd. Joep Lange is één van de drie Nederlanderse onderzoekers die de Durban Declaratie ondertekent. [3]

Het jaar daarop richt Joep de PharmAccess stichting op die zich ten doel stelt meer "levensreddende" aidsremmers beschikbaar te maken voor de derde wereld. [4] Wellicht diep onder de indruk van dit nobele initiatief, wordt Joep in 2002 door zijn collegaonderzoekers tot president van de IAS verkozen, een functie die hij tot 2004 zal bekleden. In de afsluitende toespraak van het 14e wereld-aidscongres in Barcelona zegt versgekozen president Joep dat als het mogelijk is om koude Coca Cola en bier in elke uithoek van Afrika te krijgen, dit ook voor medicijnen mogelijk zou moeten zijn [5] -- een uitspraak die misschien verband houdt met het feit dat PharmAccess via het AIDS Fonds door GlaxoSmithKline gefinancierd wordt, en Coca Cola en Heineken tot haar klantenkring kan rekenen. [4] [6]

In een artikel uit november 2006 waarvan Joep één van de auteurs is, worden de criteria besproken waaraan zogenaamde Pré-Exposure Prophylaxis (PREP) onderzoeken zouden moeten voldoen. PREP houdt in het verstrekken van geneesmiddelen aan HIV-negatieven om te voorkomen dat ze geïnfecteerd raken. Na aidspatiënten en gezonde HIV-positieven komen volgens Joep nu dus ook gezonde HIV-negatieven in aanmerking om de heilzame werking van aidsremmers te ondergaan. De auteurs melden tevens dat een PREP-medicijn mogelijk jaren achtereen ingenomen zal worden en dat een medicijn genaamd TDF reeds gebruikt is in enkele PREP-experimenten. [7] Als jarenlange inname van TDF, dat net als AZT tot de categorie der reverse transcriptaseremmers behoort, dodelijk zal blijken te zijn, hoeft dat bij ingewijden geen verbazing te wekken.

In hetzelfde artikel komen ook vaginale pasta's, oftewel "female controlled" preventietechnologieën, aan bod die besmetting van vrouwen zouden moeten voorkomen. [7] Het voornaamste voordeel van deze pasta's lijkt hun onschadelijkheid voor de gebruikster te zijn. Tenslotte is de hoop al sinds 1984 gevestigd op de ontwikkeling van een aidsvaccin. Een dergelijk vaccin zou een virus moeten bevatten dat het immuunsysteem niet aanvalt--zoals HIV verondersteld wordt te doen--maar slechts stimuleert om antilichamen aan te maken--dezelfde antilichamen op grond waarvan nu de dodelijke HIV-infectie wordt vastgesteld. Schijnbaar onoverkomelijke moeilijkheden, maar als we bedenken dat GlaxoSmithKline, de hoofdsponsor van vanavond, reeds een vaccin heeft ontwikkeld voor de menselijke variant van het vogelgriepvirus--een variant die niet bestaat, hoeven we de hoop niet op te geven. [8]


Noten

[1] Professor Joep Lange, de eerlijke aidsbestrijder.

[2] Failure to maintain high-dose treatment regimens during ong-term use of zidovudine in patients with symptomatic human immunodeficiency virus type 1 infection. Genitourin Med. 1990 Dec;66(6):418-22.

56 patiënten met met een mediaan van 5 bloedtransfusies. Aangenomen dat de mediaan
ongeveer gelijk is aan het gemiddelde, geeft dit 5 * 56 = 280 bloedtransfusies

De aanvangsdatum van de therapie ligt tussen mei 1987 en juli 1988. Het onderzoek eindigt
in maart 1990--een gemiddelde periode van (14 / 2) + 20 = 27 maanden. Vereenvoudig
aanvangsdatum voor elke patiënt tot 1 december 1988. De gemiddelde follow up tijd (fu.)
is 68,3 weken = 15,8 mnd. Gem. fu. voor 70 overleden patiënten is dan (15,8 * 97 - 27 *
27) / 70 = 11,5 mnd. Als de sterfgevallen symmetrisch verdeeld zijn geldt dat na 11,5
mnd ((70 / 2) / 97 ) * 100 = 36% van het totaal overleden is. Na 27 mnd is (70 / 97) *
100 = 72% overleden. Een lineaire benadering geeft een gemiddelde levensduur na aanvang
therapie van (1 + 0,5 - 0,36) / (0,72 - 0,36) * (27 - 11,5) = 16mnd.

[3] The Durban Declaration

[4] PharmAccess Foundation

[5] The International AIDS Conference A Retrospective – Do we need more?

[6] XV International Aids Conference, Bangkok, 11-16 july 2004

Aids Fonds

[7] Criteria for Drugs Used in Pre-Exposure Prophylaxis Trials against HIV Infection

[8] GSK in talks with Blair on bird flu vaccination

Discussiëren over dit onderwerp? Klik hier...